Idea utworzenia dzielnic narodziła się w środowisku Komitetów Obywatelskich. Projekt podziału Krakowa na 18 dzielnic dokonał zespół kierowany przez doktora Kazimierza Trafasa – geografa związanego z UJ. Rada Miasta Krakowa uchwałą Nr XXI/143/91 z dnia 27 marca 1991 r. w sprawie utworzenia w Mieście Krakowie dzielnic miejskich postanowiła o powołaniu osiemnastu Dzielnic jako jednostek pomocniczych. Następnie w dniu 30 sierpnia 1991 r. podjęto uchwałę Nr XXIX/197/91 w sprawie zasad i trybu przeprowadzania wyborów do Rad Dzielnic.
Wybory do Rad Dzielnic są powszechne, równe, bezpośrednie i wolne oraz przeprowadzane w głosowaniu tajnym. Prawo wybierania ma każdy mieszkaniec Krakowa uprawniony do głosowania w mieście zgodnie z ordynacją wyborczą do rad gmin zamieszkały stale na obszarze działania danej Rady. Natomiast wybranym w skład rady może być każdy, komu przysługuje prawo wybierania do danej Rady i jest zameldowany na pobyt stały na obszarze tej Dzielnicy.
Dzielnice aktualnie działają w oparciu o Statut Dzielnic Miasta Krakowa ustalony przez Radę Miasta Krakowa uchwałą Nr LXVII/660/96 z dnia 18 grudnia 1996 r. w sprawie organizacji i zakresu działania dzielnic (z późniejszymi zmianami).
Statut jest podstawowym dokumentem, który reguluje zasady funkcjonowania jednostek pomocniczych Miasta – osiemnastu Dzielnic Krakowa. Nowelizacja ustawy o samorzadzie gminnym jaka miała miejsce w 2002 roku wywarła zasadniczy wpływ na kształt obecnego Statutu. Aktualny Statut określa w szczególności nazwę i obszar jednostki pomocniczej, zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej czyli Ordynację Wyborczą, organizację i zadania organów jednostki pomocniczej, zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji, zakres i formy kontroli oraz nadzoru rady gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej. Istotną częścią Statutu jest Regulamin Dzielnicy, który w bardziej precyzyjny sposób niż Statut okresla sposób funkcjonowania Dzielnic.
